دوشنبه, ۰۵ آبان ۱۳۹۹ ۱۵:۴۷ ۳۵
چچ
لزوم استفاده از ابزارهای نوین در تامین مالی شهرداری ها

لزوم استفاده از ابزارهای نوین در تامین مالی شهرداری ها

ﺗﻮﺳﻌﻪی اﻗﺘﺼﺎدی، ﻫﺪف اﺻﻠﯽ ﻫﺮﮐﺸﻮردرﺟﻬﺖ ﺑﻬﺒﻮد ﺳﻄﺢ اﺳﺘﺎﻧﺪارد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪی ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﺸﻮرراﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ، ازﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬـﻢ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻣﺤﺴـﻮب ﻣـﯽ ﺷـﻮد .مدیران شهری باید با اطمینان خاطر از تامین مالی مورد نیاز خود امور برنامه ریزی را دنبال کنند. مدیریت شهر با درآمد های اندک امکان پذیر نیست و فعالیت های عمرانی،ارائه خدمات به شهروندان ،زیبا سازی شهری و ... اموری هستند که اجرای آنها مستلزم صرف هزینه های زیاد است، لذا شهرداری ها باید با تمام توان و با استفاده از ابزار های نوین در تامین مالی گامی در جهت توسعه پایدار و متوازن جوامع شهری بردارند.

مهمترین عامل در تامین مالی شهرداری ها بهره گیری از همکاری و مشارکت مردمی است،لذا سرمایه اجتماعی به مفهوم یک کنش اجتماعی که به بهبود عملکرد اقتصادی کمک میکند از اهمیت ویژه ای برخوردار است.از آنجا که شهردرای ها ،نهاد های دولتی محسوب نمیشوند،می توانند در بسیاری از حوزه هایی که بخش های خصوصی اجازه فعالیت اقتصادی درآنها را دارند فعالیت کرده یا از فعالیت های بخش خصوصی حمایت کنند.

معرفی منابع نوین درآمدی میتواند در پایداری توسعه شهری نقش مهمی را ایفا کند،که از مبانی مهم آن میتوان به چگونگی تامین درآمد شهرداری ها به عنوان رکن اصلی مدیریت شهری اشاره کرد.افزایش درآمد شهرداری ها در ایران مستلزم افزایش کارایی در روش های فعلی کسب درآمد یا جستجوی منابع درآمدی است.اگرچه از زمان تصویب قانون خودکفایی درآمدی شهرداری ها تلاش برای تامین درآمد و استقلال آنها از دولت انجام شده است،ولی این تلاش ها چندان موثر نبوده است.

مجموعه زیر ساخت هایی که شهرداری هاو دستگاههای دولتی با توجه به منابع نفتی کشور ایجاد کرده اند،شاید تنها حدود 10درصد از نیاز های لازم آنها را به خود اختصاص داده باشد.درعین حال اگر بخواهیم همه نیاز های زیر ساختی کشور تامین شود،سیستم تامین منابع مالی،باید به منابعی که در دست مردم است،اتصال یابد.به عبارتی دیگر،بهتر است مشارکت بخش خصوصی در توسعه و عمران شهری به صورت مشارکت از محل سرمایه های خرد شهروندان باشد که در نهایت منجر به سرمایه کلان جهت تامین منابع مالی پروژه های شهری خواهد شد. از آنجا که اختصاص سرمایه و مبالغ کلان توسط سرمایه داران بزرگ در پروژه های شهری در کشور ما چندان امکان پذیر نیست،بهتر است شهروندان به صورت خرید سهام در اجرای پروژه های شهری مشارکت کنند.

در حال حاضر عمده درآمد شهرداری را عوارض غیر مستمری چون ارزش افزوده تراکم،تغییر کاربری اراضی و... تشکیل می دهد،از منظر اقتصادی مشکلات زیادی را برای اقتصاد شهرها بوجود آورده و در نوسانات اقتصادی شهرداری را برای تامین مالی اجرای پروژه های عمرانی با مشکل مواجه می کند،همچنین از بعد شهرسازی نیز مطلوب نیست. اغلب کارشناسان ومحققین امورشهری به این نکته تأکیدمی کنندکه حل مسایل شهری درکشورهای روبه رشدتنها ازطریق تقویت سازمانهای محلی به ویژه شهرداری ها میسراست. یکی ازمحور های اصلی در این ظرفیت سازی، استقلال شهرداری هاازنظرمنابع مالی وعدم وابستگی آنهابه بودجه های عمومی دولتی است. استقلال مالی شهرداری هاناشی ازتقویت این تفکراست که نقش دولتهادراجرای برنامه ها ی عمران شهری بایدتقلیل یافته وازتأمین کننده مستقیم نیازها وبرطرف کننده کمبودها، به فراهم کننده شرایط وبسترمناسب برای گسترش فعالیت بخش خصوصی ومشارکت های مردمی تغییر یابد.

بررسی نحوه تامین مالی شهرها نشان میدهد که به طور عمده دو جریان درآمدی((عوارض و مالیات))و((کمک های دولت به شهرداری ها)) محل اصلی کسب درآمد برای شهرداری ها می باشد.اما اغلب،این روش ها جهت تامین مالی شهرداری ها و عرضه خدمات بویژه در کشور های در حال توسعه کفاف هزینه ها را نمی دهد. به همین سبب شناسایی منابع جدید برای افزایش درآمد های مستمر شهرداری ها به عنوان یکی از محور های استراتژیک مورد توجه کارشناسان و برنامه ریزان شهری این کشورها قرار گرفته است.

بطور کلی ،مطالعه جریان های درآمدی شهرها در کشور های پیشرفته نشان میدهد که درآنها،درآمد های شهرداری اتکای زیادی به عواید مالیاتی داشته و دریافت مالیات های محلی،درآمد های دولت محلی را موازنه کرده و سطح استانداردی از تامین خدمات توسط دولت های محلی را تضمین می نماید.،به همین جهت گفته میشود که ممترین عامل موفقیت کشور های توسعه یافته در دستیابی به درآمد های پایدارشهری،اعمال سیستم های مالیاتی مناسب و کارا می باشد. باید توجه داشت که میزان کارایی سیستم های مالیاتی که در نهایت منجر به پایدار سازی درآمد های شهری می شود،به برخورداری نظام مالیاتی از ویژگی های زیر بستگی دارد:

  • عدالت : به این معناست که افراد به میزان بهره برداری از خدمات عمومی شهری عوارض پرداخت کنند و بر مبنای توان پرداخت،افراد با توانایی برابر به یک میزان عوارض بپردازند.
  • شفافیت : مالیات می باید واضح،روشن و مصارف آن برای شهروندان کاملا مشخص باشد.
  • کارایی:زمانی به دست می آید که هزینه ای اجتماعی اخذ عوارض حداقل ممکن باشد. مانند اینکه مالیات موجب به وجود آمدن حباب های قیمتی در پایه های اخذ عوارض نشود.
  • پایداری: یعنی درآمد های موجود مستمر بوده و حداقل تاثیرپذیری را از نوسان اقتصادی داشته باشد.به عبارتی دیگر قابل برنامه ریزی،اتکا و فارغ از نوسان های اقتصادی باشد.
  • کفایت: به این معنا که زمان و منابع اختصاص یافته برای ارزیابی،وصول ومحاسبه درآمد باید حداقل ممکن باشدو عوارض در اجرای قوانین موجود،کفایت مخارج پیش بینی شده را باید بدهد.

منابع نوین منابعی هستند که با گذشت زمان و با تحولات جامعه و بنا بر نیاز های روز افزون جامعه پدید می آیند،در واقع این دسته از منابع ابتکاری هستند. یعنی هنگامی که منابع سنتی تکافوی نیاز های جامعه را نمی کند شهرداری ها اقدام به ایجاد منابع جدیدمی کنند.البته در ایران این مساله کمتر جنبه ابتکار دارد و بیشترتقلیدی است از تجارب کشور های موفق در این زمینه، ولی نکته حائز اهمیت این است که منابع نوین بیشتر جنبه مشارکت خصوص پیدا کرده اند،و حضور و سرمایه گذاری بخش خصوصی بسیار پررنگ و ویژه می باشد.این منابع دارای انواعی هستند که مهمترین آنهارا به اجمال بیان میکنیم.

الف-صکوک :

صکوک ابزاری برای تأمین مالی بانکها، مؤسسات مالی واعتباری وبنگاه های اقتصادی ازطریق تبدیل به اوراق بهادارکردن دارایی هاست.

صکوک جمع کلمه صک و به معنای اسناد است. این لغت در فارسی مترادف چک در نظر گرفته می شود. ابزارهای مالی اسلامی یا همان صکوک، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابل معامله در بازارهای مالی هستند. این اوراق بر پایه یکی از قراردادهای مورد تایید اسلامی طراحی شده‌ و دارندگان آن به صورت مشاع مالک یک یا مجموعه‌ای از دارایی‌ها و منافع حاصل از آن‌ها هستند. صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به‌کار گرفته می‌شود این اوراق مبتنی بر دارایی با درآمد ثابت یا متغیر قابل معامله در بازار ثانویه و بر اساس اصول شریعت است. اوراق صکوک باید خود دارای ارزش بوده و نمی‌توانند بر اساس فعالیت‌های سفته بازی باشند. که در ادامه 13 نوع صکوک جهت تامین مالی بنگاه های اقتصادی را معرفی میکنیم.

1 -اوراق سهام 2 -اوراق بهاداراسلامی قرض الحسنه 3 -اوراق بهاداراسلامی اجاره 4 -اوراق بهاداراسلامی منفعت

5 -اوراق بهاداراسلامی مشارکت 6 -اوراق بهاداراسلامی استصناع 7 -اوراق بهاداراسلامی مضاربه 8 -اوراق بهاداراسلامی سلف 9 -اوراق بهاداراسلامی مرابحه 10 -اوراق بهاداراسلامی مزارعه 11-اوراق بهاداراسلامی مسافات. -12 صکوک مالکیت دارایی -13 صکوک نماینده ی سرمایه گذاری

ب- اوراق مشارکت :

انتشار اوراق مشارکت از دیگر روش های بهره مندی از کمک های مردمی است که فروش و ایجاد انگیزه های تشویقی اقتصادی برای خریداران و تضمین باز خرید این اوراق توسط بانکها و یا سازمانهای مالی گامی صحیح و مطلوب در جهت تامین مالی شهرداری ها خواهد بود.

ج-قرارداد های BOT

BOT از سه عنصر کلیدی درست شده است: Build (ساخت)،Operation (بهره برداری) و Transfer (انتقال) .

اینگونه قرارداد ها با هدف انتقال وظایف دولت(و بخش عمومی) به بخش خصوصی و بهره برداری ا زمنابع مالی این بخش در انجام پروژه های بزرگ و پیچیده،به خصوص پروژه های زیر بنایی و تسهیلات رفاهی و همگانی پدید آمده اند.

این نوع قرارداد ها هزینه سنگین سرمایه گذاری اولیه را از دوش دولت و بخش عمومی برداشته و به جای آن بخش خصوصی مسئولیت برآمده از مطالعات،طراحی،ساخت و بهره برداری و همچنین تامین مالی همه ی مراحل را می پذیرد.

د-صندوق مشترک شهرداران

صندوق های توسعه شهرداری(MFDs) موسساتی دولتی هستند که به دولتهای محلی برای سرمایه گذرای در تاسیسات زیربنایی وام میدهند.این صندوق ها که به عنوان پشتیبان در تامین اعتبار شهرداری ها عمل می کنند.ابتدا به عنوان موسساتی دولتی تشکیل شدند و سپس به واسطه های مالی که فعالیت آنها بر اعتبارات شهرداری ها متمرکز است تبدیل شدند.این موسسات به حکومت های محلی و سایر موسسات سرمایه گذار در تاسیسات زیربنایی اعتبار می دهند و به عنوان ابزاری سنتی جهت ایجاد خودکفایی شهرداری ها عمل می کنند.تامین بودجه این صندوقها توسط بازار های سرمای بین المللی و داخلی صورت می گیرد.

فهرست طبقات